Zgodnie z polskim i unijnym prawodawstwem, przy opracowaniu "Krajowego planu" przyjęto następujące zasady postępowania z odpadami:
1. zapobieganie powstawaniu odpadów i ich minimalizacja;
2. zapewnienie odzysku, głównie recyklingu, odpadów, których powstania w danych warunkach techniczno-ekonomicznych nie da się uniknąć;
3. unieszkodliwianie odpadów (poza składowaniem);
4. bezpieczne dla ludzkiego zdrowia i środowiska składowanie odpadów, których nie da się poddać procesom odzysku lub unieszkodliwiania z powodu warunków techniczno-ekonomicznych.
W 2000 roku wytworzono w Polsce 139 340 tys. Mg (przy odpadach używa się jednostki o nazwie Megagram równej tonie), w tym:
- w sektorze komunalnym - 13 860 tys. Mg;
- w sektorze gospodarczym - 125 480 tys. Mg, w tym 1 578 tys. Mg odpadów niebezpiecznych.
Sektor komunalny
Założenia przyjęte w "Krajowym planie gospodarki odpadami":
1. w 2010 roku odzyska się lub unieszkodliwi odpady komunalne ulegające biodegradacji w takim stopniu, aby kierować do składowania ilość równą 75 proc. odpadów wytworzonych w 1995 roku (4 380 tys. Mg). W 2013 roku zredukuje się w ten sam sposób składowane odpady do 50 proc. wytworzonych w porównywalnym 1995 roku;
2. w 2007 roku odpady opakowaniowe zostaną poddane w 50 proc. odzyskowi, a w 25 proc. - recyklingowi;3. w 2006 roku 20 proc. odpadów wielkogabarytowych będzie odbieranych w wyniku selektywnej zbiórki, w 2010 roku - 50 proc., a w 2014 roku - 60 proc.;
4. selektywna zbiórka odpadów budowlanych zapewni wydzielenie ich ze wszystkich odpadów komunalnych w 2006 roku w 15 proc., w 2010 roku - w 40 proc. i w 2014 roku - w 60 proc.;
5. selektywna zbiórka odpadów niebezpiecznych w celu ich unieszkodliwienia powinna objąć w 2005 roku - 15 proc.; w 2010 roku - 50 proc. i w 2014 roku - 80 proc.
Osiągnięcie takiej redukcji odpadów komunalnych ulegających biodegradacji (odpady organiczne z gospodarstw domowych, tzw. odpady zielone, komunalne osady ściekowe, odpady papieru i tektury, materiały naturalne, jak drewno, tekstylia) będzie wymagać budowy do 2006 roku instalacji odzysku i unieszkodliwiania o łącznej przepustowości ok.720 tys. Mg. Odzysk i unieszkodliwianie będzie odbywać się głównie przez kompostowanie i fermentację beztlenową.
Uzyskanie do 2007 roku 48 proc. recyklingu papierowych i tekturowych odpadów opakowaniowych wiąże się ze stworzeniem systemu zbiórki, budową zakładów segregacji oraz uszlachetniania pozyskanych surowców, a docelowo - budową instalacji termicznego przekształcania odpadów. Instalacje te powinny przyjąć w 2007 roku 1 800 tys. Mg odpadów papieru i tektury.
W latach 2003-2006 będą stworzone organizacyjne i techniczne warunki do selektywnej zbiórki odpadów wielkogabarytowych (200 tys. Mg), budowlanych (370 tys. Mg) i niebezpiecznych (17 tys. Mg). Jednocześnie należy zbudować linie technologiczne demontażu i sortowania odpadów wielkogabarytowych i budowlanych oraz gminne punkty zbiórki odpadów niebezpiecznych przed ich transportem do instalacji unieszkodliwiania.
W latach 2007-2010 konieczna będzie rozbudowa istniejących i budowa nowych instalacji odzysku i unieszkodliwiania odpadów. Łączna przepustowość obiektów została określona na poziomie 4 100 tys. Mg w ciągu roku. Instalacje kompostowania, fermentacji beztlenowej, przetwarzania biologiczno-mechanicznego oraz termicznego przekształcania powinny mieć 3270 tys. rocznej przepustowości. W tym okresie nadal będzie rozbudowywana sieć instalacji odzysku i unieszkodliwiania, co spowoduje znaczne zmniejszenie ilości składowanych odpadów.
Szacuje się, że pojemność składowisk odpadów komunalnych do 2006 roku powinna wynosić 47 937 tys. m3, w latach 2007-2010 - 44 580 tys., a w latach 2011-2014 - 40 715 tys. m3. Dążyć się będzie do ograniczenia liczby składowisk w kraju, zamykane będą stare, nie spełniające wymogów technicznych. Do 2006 roku zostanie natomiast wybudowanych ok. 50 nowoczesnych ponadlokalnych składowisk, a drugie tyle - do 2010 roku.
Sektor gospodarczy
Na podstawie analizy gospodarki odpadami w latach 2003-2014 planuje się:
- dwukrotne zwiększenie odzyskiwanych i ponownie stosowanych w produkcji odpadów przemysłowych w porównaniu do 1990 roku, kiedy odzyskano 77,1 mln Mg;
- rozszerzenie mechanizmów rynkowych i przygotowanie skutecznych instrumentów ekonomicznych;
- utworzenie baz danych pozwalających na uzyskiwanie pełnej i wiarygodnej ewidencji odpadów i metod ich zagospodarowania;
- likwidację starych składowisk, modernizację eksploatowanych oraz rekultywację terenów zdegradowanych;
- wdrożenie skutecznej kontroli (w tym monitoringu) nad gospodarowaniem odpadami;
- rozszerzenie zakresu prac badawczo-rozwojowych nad nowymi technologiami odzysku i ponownego zagospodarowania odpadów.
Osiągnięcie tych celów będzie wymagało nowych inwestycji, a także działań pozainwestycyjnych - prawnych i organizacyjnych. W zakresie uregulowań prawnych konieczne będzie wprowadzenie do polskiego ustawodawstwa dyrektyw UE w sprawie gospodarowania odpadami pochodzącymi z eksploatacji i przeróbki surowców mineralnych oraz unieszkodliwiania odpadów poubojowych.
Działania organizacyjne podzielono na kilkanaście zadań, do których należą m.in.: monitoring gospodarki odpadami powstającymi w sektorze gospodarczym oraz rozpoznanie stanu tej gospodarki w małych i średnich przedsiębiorstwach; dążenie do stosowania niskoodpadowych technologii, kontynuacja badań nad nowymi technologiami odzysku i unieszkodliwiania odpadów, a także nad technologiami zapobiegającymi powstawaniu odpadów. Do zadań organizacyjnych będzie także należeć stworzenie systemu zbiórki, magazynowania i transportu odpadów powstających w małych i średnich przedsiębiorstwach oraz szkolenia ich załóg w celu zwiększenia odzysku wytwarzanych w ich firmach odpadów. Zamierza się sporządzić wykaz zwałowisk wydobywczych w powiatach i gminach, przeznaczonych do odzysku lub rekultywacji, a także zdegradowanych terenów pogórniczych do rekultywacji. Planuje się stworzenie systemu nadzoru weterynaryjnego nad powstawaniem i niszczeniem odpadów zwierzęcych, zwłaszcza odpadów szczególnego i wysokiego ryzyka.
W omawianym okresie zamierza się wybudować:
- 6 instalacji do zagospodarowania osadów ściekowych, szlamów i zawiesin powstających w przemyśle energetycznym;
- 8 instalacji do wytwarzania betonów samozagęszczalnych z popiołów lotnych;
- 8 nowych (oraz zmodernizować 15 starych) instalacji wykorzystujących odpady z przemysłu energetycznego do produkcji materiałów podsadzkowych w podziemnych wyrobiskach górniczych;
- 2 linie technologiczne do przetwarzania produktów odsiarczania spalin na materiał wykorzystywany przy stabilizacji gruntu, makroniwelacji i budowie dróg;
- 4 instalacji produkujących spoiwa cementowe z popiołów konwencjonalnych i fluidalnych;
- 10 instalacji do produkcji mieszanek dla drogownictwa z odpadów energetycznych;
- 6 instalacji do magazynowania popiołów lotnych w szczycie zimowym.
Ponadto będzie się modernizować składowiska, nie spełniające wymogów ekologicznych, rekultywować stare oraz tworzyć system unieszkodliwiania odpadów poubojowych.
Odpady niebezpieczne
"Krajowy plan gospodarki odpadami" przewiduje zapewnienie odzysku i recyklingu olejów odpadowych; zużytych urządzeń chłodniczych i klimatyzacyjnych oraz pojazdów wycofanych z eksploatacji; usunięcie wyrobów zawierających azbest i złożenie ich na wyznaczonych składowiskach. Do 2010 roku zostaną zlikwidowane mogilniki zawierające przeterminowane środki ochrony roślin. Zamierza się zastosować segregację odpadów medycznych, aby zmniejszyć ilość powstawania odpadów wymagających unieszkodliwienia przez termiczne przekształcenie.
Do realizacji tych celów niezbędne będzie wdrożenie dyrektywy UE dotyczącej urządzeń i odpadów elektrycznych i elektronicznych. Ważne będzie stworzenie systemu zbierania niebezpiecznych odpadów od mieszkańców oraz małych i średnich firm, m.in. przez organizację gminnych punktów zbierania odpadów niebezpiecznych i stacji przeładunkowych tych odpadów (1 na ok. 50 punktów gminnych). Konieczne jest również doskonalenie istniejącej zbiórki akumulatorów, olejów itp., w sieciach organizowanych przez producentów i organizacje odzysku.
Planuje się wybudowanie: ogólnokrajowego składowiska odpadów niebezpiecznych, 40 składowisk na odpady azbestowe, modernizację lub stworzenie nowych składowisk w hutach metali nieżelaznych, instalacji do termicznego przekształcania różnych odpadów niebezpiecznych; stację do dekontaminacji transformatorów zawierających PCB (polichlorowane bifenyle, które mają być całkowicie wyeliminowane w kraju). Zadaniem wymagającym znacznego wysiłku organizacyjnego będzie stworzenie 2492 gminnych punktów zbierania odpadów niebezpiecznych i 43 stacji przeładunkowych.
Nakłady
Na przedsięwzięcia inwestycyjne w latach 2003-2014 przeznaczy się 11 788,9 mln zł, w tym w sektorze komunalnym - 8 777 mln zł, a gospodarczym - 2 014,4 mln zł. Na zagospodarowanie odpadów niebezpiecznych przeznaczy się 997,4 mln zł. Nakłady na przedsięwzięcia pozainwestycyjne w tym okresie określono w wysokości 2 129,3 mln zł.
Recykling
